هوش مصنوعی و تصاحب انبار دانش؛ آیا ادبیات علمی خصوصی می‌شود؟

مقدمه و زمینه تاریخی

ادبیات علمی را می‌توان به عنوان یک «منبع اطلاعاتی عمومی» (Information Commons) در نظر گرفت؛ منبعی ناملموس که هیچ‌کس مالک آن نیست و همه می‌توانند از آن بهره‌مند شوند. برای درک بهتر این پدیده، نویسنده مقاله به پویایی‌های تاریخی زمین‌های اشتراکی کشاورزی در انگلستان پیش از صنعتی شدن رجوع می‌کند. اما تفاوت بزرگی میان اطلاعات و زمین‌های کشاورزی وجود دارد: در حالی که منابع اطلاعاتی بسیار ارزشمند و حیاتی هستند، زمین‌های اشتراکی سنتی طی رویدادی تاریخی موسوم به «جنبش محصورسازی» (Enclosure Movement) بین سال‌های ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی به مالکیت خصوصی درآمدند.

نقش هوش مصنوعی در محصورسازی اطلاعات

مقاله استدلال می‌کند که هوش مصنوعی دقیقاً همان ابزارهای لازم را فراهم کرده است تا محصور کردن منابع اطلاعاتی عمومی — که پیش‌تر غیرممکن به نظر می‌رسید — امکان‌پذیر شود. این فرآیند شباهت‌های ساختاری با محصورسازی فیزیکی دارد:

• تبدیل منابع عمومی به ثروت‌های خصوصی برای شرکت‌ها و نهادهای خاص
• تضعیف سیستم‌های اجتماعی و ساختارهای حمایتی پیرامون تولید دانش (از جمله پدیده هرزنامه یا سیل محتواهای بی‌کیفیت ملقب به slop spam)

این روند تنها یک دستبرد ساده به داده‌ها نیست، بلکه هجمه‌ای به کل اکوسیستم و نحوه تعامل جامعه مهندسی و علمی با دانش آزاد به شمار می‌رود.

نگاهی به نظرات جامعه هکرنیوز

در بحث‌های پیرامون این موضوع در Hacker News، کاربران به نکات ملموس‌تری اشاره کرده‌اند:

• برخی کاربران به چالش‌های ساختاری نشر علمی اشاره کردند؛ مثلاً ناشران بزرگی مانند Springer سال‌هاست که دسترسی به این منابع را پشت دیوارهای پولی (Paywall) محصور کرده‌اند.
• بحث‌هایی پیرامون سیاست‌گذاری‌های کلان کلید خورد؛ از جمله کاهش بودجه تحقیقات بنیادی در برخی نهادهای دولتی با این فرض اشتباه که در آینده تمام دانش صرفاً توسط هوش مصنوعی تولید خواهد شد و دیگر نیازی به پژوهشگران انسانی نیست.

چرا این موضوع برای مهندسان نرم‌افزار اهمیت دارد؟

بسیاری از توسعه‌دهندگان و مهندسان هوش مصنوعی روزانه از مقالات، کدهای متن‌باز و دیتاست‌های علمی برای آموزش مدل‌ها و توسعه ابزارها استفاده می‌کنند. اگر «عامه اطلاعات علمی» به تصاحب انحصاری شرکت‌های بزرگ درآید، دسترسی آزاد به دانش فنی و پژوهش‌های پایه به شدت محدود می‌شود و نوآوری مستقل تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.