پایان مسیر مستقل Deno؛ چگونه رقابت موتورهای جاوا اسکریپت را متحول کرد

مقدمه

خبر پیوستن تیم Deno به Cloudflare و پایان توسعه مستقل ران تایم آن، نقطه عطفی در اکوسیستم جاوا اسکریپت به شمار می‌رود. رایان دال (Ryan Dahl)، خالق Node.js و Deno، اعلام کرد که تیم او به Cloudflare ملحق شده‌اند و در حالی که زیرساخت JSR همچنان به کار خود ادامه می‌دهد، تمرکز اصلی تیم جدید روی ادغام کدِ celld در workerd خواهد بود.

با پیوستن Bun به Anthropic در ماه‌های گذشته و اکنون ملحق شدن Deno به Cloudflare، این تصور پیش می‌آید که آزمایش ران‌تایم‌های جایگزین به پایان رسیده و Node.js بدون رقیب مانده است. اما واقعیت این است که اکوسیستم جاوا اسکریپت به اهدافی که Deno به دنبال آن‌ها بود دست یافت؛ حتی اگر این دستاوردها مستقیماً توسط خودِ Deno فراگیر نشدند.

چرا رقابت برای جاوا اسکریپت حیاتی بود؟

Deno هرگز نتوانست سهم بزرگی از محیط‌های پروداکشن را به خود اختصاص دهد و Node.js همچنان مانند سال‌های گذشته ابزار غالب باقی ماند. با این حال، دستاورد بزرگ Deno وارد کردن فشار و احیای مجدد رقیب سنتی‌اش بود.

هنگامی که Deno در سال ۲۰۱۸ معرفی شد، ساختاری کاملاً متفاوت از Node.js داشت:

• دسترسی‌ها به صورت پیش‌فرض غیرفعال (deny-by-default)
• پشتیبانی از TypeScript به عنوان ورودی درجه یک
• استفاده از APIهای استاندارد وب روی سرور
• پشتیبانی صرفاً از ES modules
• عدم استفاده از npm، فایل package.json و پوشه node_modules (وابستگی‌ها مستقیماً از طریق URL بارگذاری می‌شدند)

بسیاری از توسعه‌دهندگان از وابستگی به URLها انتقاد کردند؛ چرا که یک URL مکان را نشان می‌دهد، نه محتوای دقیق فایل را. با گذشت زمان، Deno به مرور بسیاری از این تصمیمات اولیه را تعدیل کرد: ابتدا فایل‌های deps.ts، سپس lock.json برای هش یکپارچگی و در نهایت نقشه‌های واردسازی (import maps) اضافه شدند. در نسخه ۲، پشتیبانی کامل از Node.js و بسته‌های npm نیز اضافه شد تا این ران‌تایم بتواند به راحتی کدهای موجود را اجرا کند.

تأثیرگذاری غیرمستقیم بر Node.js و ابزارها

فشاری که ران‌تایم‌های جدید مانند Deno و Bun به اکوسیستم وارد کردند، Node.js را وادار ساخت تا پس از سال‌ها رخوت، تغییرات بزرگی ایجاد کند. از جمله این موارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اضافه شدن fetch سراسری، WebSocket و Web Crypto
• ارائه‌ی test runner پایدار و سوئیچ --watch
• مدل امنیتی پایدار و حذف نیاز به ابزارهای جانبی برای مدیریت نوع‌ها
• قابلیت require(esm)

همچنین در حوزه پکیج منیجرها، ابزارهایی مانند pnpm و Bun با نوآوری‌های خود پکیج‌منیجر npm را مجبور کردند تا رفتارهای پیش‌فرض خود (مانند اجرای اسکریپت‌های نصب) را بازنگری کند.

دیدگاه جامعه توسعه‌دهندگان در هک نیوز

در بحث‌های شکل‌گرفته در Hacker News، نظرات متفاوتی مطرح شد. برخی از کاربران از پایان کار ران‌تایم Deno ابراز تأسف کرده و به ویژگی‌های جذابی مانند اسکریپت‌نویسی سریع بدون نیاز به پوشه‌های سنگین اشاره کردند. در مقابل، گروهی دیگر به فرهنگ پرحاشیه و مبتنی بر هیجان در اکوسیستم جاوا اسکریپت انتقاد کردند و تغییر مداوم ابزارها را مایه خستگی توسعه‌دهندگان دانستند.

چرا این موضوع برای مهندسین مهم است؟

حتی اگر پروژه‌ای مانند Deno نتواند به عنوان ران‌تایم اصلی بازار را فتح کند، ایده‌های آن زنده می‌مانند و به ابزارهای استاندارد تبدیل می‌شوند. مهندسان نیازی نداشتند برای داشتن ویژگی‌هایی مثل مدیریت دسترسی، اجرای TypeScript بدون بیلد، یا توابع استاندارد وب، لزوماً از Node.js مهاجرت کنند؛ بلکه این قابلیت‌ها به لطف رقابت سنگین میان ابزارها، به ابزارهای روزمره آن‌ها راه پیدا کرد.