نگاهی به مستند الیزابت هولمز؛ چگونه رسانه و روایت‌پردازی ذهن ما را دستکاری می‌کنند؟

مقدمه و زمینه

پرونده Theranos و بنیان‌گذار آن یعنی Elizabeth Holmes یکی از بزرگ‌ترین رسوایی‌های حوزه فناوری در سال‌های گذشته است. هولمز مدعی بود توانسته فناوری انقلابی برای آزمایش خون تنها با چند قطره توسعه دهد، اما در نهایت مشخص شد این ادعاها ساختگی بوده و او به دلیل فریب سرمایه‌گذاران به زندان محکوم شد. حالا یک مستند جدید به نام You Can See Everything به کارگردانی Lance Oppenheim و Nathan Fielder اکران شده که فراتر از بازگو کردن دوباره این کلاهبرداری، تمرکز خود را روی مفهوم روایت‌گری و فریب مخاطب گذاشته است.

جزئیات فنی و ساختاری مستند

این مستند صرفاً یک اثر زندگینامه‌ای درباره یک کلاهبردار نیست، بلکه یک کلاس آموزشی درباره روانشناسی رسانه و دستکاری ادراک است. فیلم‌سازان با استفاده هوشمندانه از تکنیک‌های زیر توانسته‌اند واکنش‌های تماشاگران را در سالن سینما به چالش بکشند:

• زاویه دید و قاب‌بندی: تغییر مداوم نماها از close-up های سرد و ترسناک از هولمز به نماهای باز و انسانی او در کنار فرزندش.
• تدوین و توالی اطلاعات: کنترل دقیق روی اینکه چه اطلاعاتی در چه زمانی به مخاطب منتقل شود تا بار عاطفی روایت تغییر کند.
• نقش راوی: حضور Nathan Fielder که پیش از زندانی شدن هولمز مدتی را با او و همسرش زندگی کرده و قابلیت اعتماد بودن او به عنوان راوی را زیر سوال می‌برد.

نویسنده مقاله اشاره می‌کند که این فیلم نشان می‌دهد ما برخلاف تصورمان، ابتدا احساسات خود را شکل می‌دهیم و سپس به دنبال شواهدی برای اثبات آن می‌گردیم؛ نه برعکس.

دیدگاه کاربران هکرنیوز

بحث پیرامون این مقاله و مستند در Hacker News بسیار داغ بود و نظرات متفاوتی درباره آن مطرح شد:

• برخی کاربران معتقد بودند که این فیلم حرف جدیدی برای گفتن ندارد و داستان Theranos پیش از این بارها واکاوی شده است، به طوری که ۳ ساعت تماشای آن خسته‌کننده به نظر می‌رسد.
• گروهی دیگر اشاره کردند که فیلم پاسخ قطعی به این سوال که آیا هولمز مکارترین انسان تاریخ است یا صرفاً ناآگاه، نمی‌دهد؛ بلکه هدفش به چالش کشیدن ذهن مخاطب است.
• مقایسه‌های جالبی با آثار کلاسیکی مانند F for Fake اثر Orson Welles انجام شد که آن‌ها نیز با فرمت مستند به بازی با حقیقت و دروغ پرداخته بودند.
• برخی نیز به استانداردهای دوگانه در برخورد سیستم قضایی با مدیران زن در حوزه فناوری اشاره کردند.

چرا این موضوع برای مهندسان نرم‌افزار مهم است؟

برای توسعه‌دهندگان و مهندسان نرم‌افزار، درک نحوه پردازش اطلاعات و تاثیرگذاری روایت‌ها اهمیت بالایی دارد. ما در دنیایی کار می‌کنیم که داده‌ها، آمار و مستندات فنی همیشه به صورت خنثی ارائه نمی‌شوند. شناخت تعصبات شناختی (Cognitive Biases) و اینکه چگونه یک «روایت» می‌توانند واقعیت را وارونه جلوه دهد، به طراحان سیستم و مهندسان کمک می‌کند تا در مواجهه با اطلاعات، اخبار تکنولوژی و ادعاهای پیرامون محصولات و فریم‌ورک‌های جدید، نگاه انتقادی‌تری داشته باشند و اسیر هیجان‌زدگی‌های رسانه‌ای نشوند.